1. طراحی فضای سبز
طراحی فضای سبز به نوعی هنر و علم میباشد که شامل برنامهریزی و ایجاد محیطهای سرسبز و جذاب است. این مرحله اهمیت بالایی دارد چرا که کیفیت نهایی فضای سبز به طراحی اولیه بستگی دارد.
– تحلیل سایت: شناخت شرایط آب و هوایی، خاک، توپوگرافی، میزان نور خورشید، جریان آب و باد.
– برنامهریزی کارکردی: تعیین کاربری فضای سبز (تفریحی، آموزشی، زینتی، کشاورزی و غیره).
– انتخاب گیاهان: متناسب با آب و هوا، خاک و نیازهای طراحی، انتخاب گونههای مقاوم و با رنگبندی مناسب.
– ایجاد نقشه طرح: ترسیم پلان شامل مسیرها، بخشهای مختلف، محل قرارگیری درختان، گلباغها، چمن، آبنماها و المانهای طراحی دیگر.
– طراحی سیستمهای آبیاری و زهکشی: برنامهریزی انتقال آب و آبیاری بهینه.
2. اجرای فضای سبز
اجرای فضای سبز شامل عملیاتی است که بر اساس طراحی انجام میشود تا طرح به واقعیت تبدیل شود.
– آمادهسازی زمین: تسطیح، شخم، بهبود خاک (استفاده از کود، اصلاح خاک).
– کاشت گیاهان: کاشت درختان، درختچهها، گلها و چمن به شکل اصولی.
– نصب سیستم آبیاری: ایجاد سیستم آبیاری قطرهای، بارانی یا تایمر دار به منظور حفظ رطوبت مناسب.
– اجرای تاسیسات جانبی: نصب نیمکت، مسیرهای پیادهرو، روشنایی، آبنما، pergola و سایر تجهیزات طراحی شده.
– آموزش و هدایت نیروهای اجرایی: نظارت بر کیفیت اجرا در همه مراحل.
3. نگهداری فضای سبز
نگهداری فضای سبز، بخش حیاتی برای حفظ کیفیت، زیبایی و سلامت گیاهان است و معمولاً به صورت مداوم انجام میشود.
– آبیاری منظم: بر اساس نیاز گیاهان و شرایط فصلی.
– کوددهی: تامین مواد مغذی مورد نیاز گیاه به صورت مرتب.
– هرس و پیرایش: حذف شاخههای خشک یا اضافی برای تقویت رشد و شکلدهی مناسب.
– پایش و کنترل آفات و بیماریها: جلوگیری و مقابله با آفتها و بیماریها برای حفظ سلامت گیاهان.
– جایگزینی گیاهان آسیبدیده: در صورت خشک شدن یا آسیب رسیدن به گیاهان.
– نظافت و جمعآوری زبالههای گیاهی.
نکات تکمیلی
– استفاده از گونههای بومی: جهت کاهش هزینههای آبیاری و نگهداری و سازگاری با محیط.
– اجرای اصول پایداری و حفظ محیط زیست: استفاده بهینه از منابع آب، کودهای ارگانیک و روشهای زیستمحیطی.
– آموزش و مشارکت جامعه*: جلب مشارکت جامعه در نگهداری فضای سبز در فضاهای عمومی.
۱. طراحی فضای سبز
الف. تحلیل و ارزیابی زمین
– بررسی شیب زمین، نوع خاک (رس، شنی، لومی)، میزان زهکشی، مقدار نور دریافت شده و جهت باد از مراحل اولیه است.
– تحلیل نیازهای کاربری کاربران فضا (مثلاً برای پارک عمومی یا فضاهای خصوصی مسکونی).
ب. مبانی زیباییشناسی و معماری منظر
– رعایت تناسبات فضایی، ایجاد ریتم، انسجام و تداوم بصری.
– ترکیب رنگی گیاهان (گلها، برگها)، فرم و بافت (درخت، درختچه، پوشش زمین).
– استفاده از نقاط کانونی (فواره، مجسمه، آبنما) برای جلب توجه.
– تقسیمبندی فضا به نواحی: فعال (محل بازی)، منفعل (آرامش، نشستن)، تفرجی و…
ج. انتخاب سازگارترین گونههای گیاهی
– انتخاب گیاهان مقاوم به شرایط اقلیمی منطقه.
– ترجیح گیاهان بومی برای کاهش مصرف آب و نگهداری.
– تعیین ارتفاع، توسعه ریشه، نیاز به نور و میزان رشد سالانه هر نوع گیاه.
د. سازماندهی عناصر غیرزنده
– طراحی مسیرهای دسترسی، پیادهروها، محل نشستن، روشنایی، حصارها و سازههای سبک مثل آلاچیقها.
۲. اجرای فضای سبز
الف. آمادهسازی زمین
– پاکسازی اولیه، حذف علفهای هرز و نخالهها.
– اصلاح خاک: اضافه کردن شن، کمپوست، خاکبرگ و مواد آلی برای بهبود بستر.
– تسطیح و یکدستسازی سطح زمین.
ب. اجرای شبکه آبیاری و زهکشی
– نصب خطوط لوله و آبپاشهای اتوماتیک یا سیستم قطرهای بسته به نوع گیاه و وسعت فضا.
– تعبیه چاهک یا شیببندی برای خروج آب اضافی.
ج. کاشت گیاهان
– رعایت فاصله کاشت بر اساس نوع گیاه.
– ایجاد چاله مناسب و کوددهی پایه هنگام کاشت.
– ثابت نگهداشتن نهالها تا تثبیت ریشه.
د. ساماندهی فضاهای پشتیبان
– نصب نیمکت، سطل زباله، روشنایی شب، تابلوهای راهنما، سایبان.
۳. نگهداری فضای سبز
الف. برنامهریزی آبیاری
– تنظیم برنامه زمانبندی طبق فصل، سن گیاه و نوع خاک.
– استفاده از سامانههای اتوماتیک برای بهینهسازی مصرف آب.
ب. هرس و پیرایش
– شکلدهی درختان و درختچهها برای رشد مطلوب و پیشگیری از بیماری یا شکستگی.
– حذف گلهای پژمرده و شاخههای خشک.
ج. مبارزه با آفات و بیماریها*
– پایش مداوم برای مشاهده علائم زردی، سوختگی برگ و حمله آفت.
– استفاده از روشهای بیولوژیک یا شیمیایی کنترل آفات فقط در صورت لزوم.
د. تعویض و ترمیم بخشهای آسیبدیده
– جایگزین کردن پوشش گیاهی یا تعویض قطعات آسیبدیده تاسیسات مانند آبیاری.
نکات پیشرفته و تخصصی
– تکنیکهای صرفهجویی در مصرف آب: مثل مالچپاشی، استفاده از گیاهان زایلوسفیت (مقاوم به خشکی).
– طراحی اقلیمی و اقامتگاههای سبز: برقراری سایه طبیعی برای کاهش دمای محیط و صرفهجویی در مصرف انرژی.
– تنوع زیستی: ایجاد تنوع گونهای جهت جذب پرندگان و گردهافشانها، کاهش خطر شیوع بیماریها.
– نگهداری مبتنی بر فناوری: استفاده از حسگرهای خاک، سامانه مدیریت هوشمند آبیاری، اپلیکیشنهای موبایل برای مانیتورینگ شرایط محیطی.
